کاشان نیوز: 
حجتالاسلام دکتر سید علی میر موسوی، سخنران پنجمین شب ویژهبرنامه تعزیت آفتاب در مسجد الحسین – میرنشانه بود. موضوع سخنرانی، «تفسیر سیاسی عاشورا؛ ظرفیتها و محدودیتها» انتخابشده بود.
عضو هیئتعلمی دانشگاه مفید قم، در ابتدای سخن، اشاره به حدیثی از امام حسین (ع) کردند با این مضمون که «از نشانههای افراد نادان این است که با افرادی که اهل اندیشه و فکر نیستند، جدال میکنند و از نشانههای انسان دانا این است که از خودش انتقاد میکند و برای عمل کردن بر اساس اندیشههایش، تلاش میکند تا با دیدگاههای مختلف آشنا باشد»؛ و بر این اساس، آقای میر موسوی، ۴ رویکرد اصلی به حادثه عاشورا در طول تاریخ را تبیین کرد.
رویکرد نخست، رویکردی احساسی و عاطفی است که هدف آن یادآوری مصیبتهای عاشورا و گریاندن مخاطب بر آن صحنههای غمبار. این رویکرد که بادیانت عامیانه پیوند دارد، میتواند دچار آسیبهایی نظیر خرافات و تحریفات شود. این دیدگاه از دوران صفویه تا زمان مشروطه، گفتمان و رویکرد مسلط بوده است. رویکرد دوم، نگاه عرفانی است. بر اساس این رویکرد، امام حسین با انتخاب آگاهانهٔ شهادت، مراحل سیر و سلوک عرفانی را طی کرد. سید بن طاووس، صاحب لهوف و نیز مولانا چنین دیدگاههایی داشتهاند. رویکرد سوم، رویکرد تاریخی به عاشوراست. این نگاه، سعی میکند واقعیت تاریخی مسئله را واکاوی کند. مثلاً تاریخ طبری و مروج الذهب مسعودی از نمونه متنهای این رویکرد هستند؛ اما رویکرد چهارم، رویکرد سیاسی به عاشورا است. بر اساس این رویکرد، حرکت امام یک حرکت برنامهریزیشده، قابل توجیه عقلانی و باهدف سیاسی مشخص بوده است و این رویکرد تلاش میکند که این هدف را موردبررسی قرار دهد و از آن رهگذر، برای امروز ِ جامعه، درس بگیرد.
در رویکرد سیاسی به عاشورا، مصیبتها و اسطورهها و خرافات و تحریفات موردنقد جدی قرار میگیرند. در این رویکرد، درد حسین، درد جهالت مردم است، نه تشنگی. پیشینهٔ تاریخی این رویکرد به برخی فرزندان امام حسن مجتبی (ع) و نیز «زیدیه» برمیگردد. «امامیه» در طول حیات سیاسی و اجتماعی خود، خیلی روی این رویکرد، تأکید نداشتهاند. پیشینهٔ این رویکرد در ایران، به ۱۰۰ سال قبل و دوران مشروطه برمیگردد. در آن زمان علامه نائینی حرکت امام حسین را قیامی علیه استبداد دینی تفسیر کرد. همچنین آخوند خراسانی همچنین رویکردی به عاشورا داشته است. دلیل این امر هم پیوند خوردن مذهب و سیاست در دوران مشروطه است. در این دوران برای نخستین بار عقلانی سازی مذهب مطرح میشود.
بعدها و در مبارزات انقلاب اسلامی ۵۷، این تفسیر سیاسی پررنگتر هم میشود. در آن مقطع سه نظریه مطرح میشود. نظریه اول، قیام امام را استشهادی میداند. مرحوم دکتر شریعتی چنین دیدگاهی داشته است. بعضاً در دیدگاههای شهید مطهری هم این نظریه به چشم میخورد؛ اما بهموازات این نظر، نظر دیگری مطرح میشود و آن، قیام عاشورا را قیام علیه حکومت وقت و باهدف تأسیس حکومت جدید، میداند. مرحوم آیتالله صالحی نجفآبادی در کتاب شهید جاوید این دیدگاه را تبیین میکند؛ اما نظر سوم، این دو دیدگاه را ترکیب میکند و هر دو را هدف امام حسین میداند. امام خمینی و علامه طباطبایی چنین دیدگاهی داشتهاند؛ اما فصل مشترک هر سه دیدگاه، این است که هر سه این دیدگاه در رویکرد سیاسی به عاشورا، نوعی ایدئولوژی است برای اعتراض.
بعد از انقلاب، تفاسیر سیاسی بهنحویکه در جهت تثبیت موقعیت موجود باشد، تغییر میکند. مثلاً در دوران جنگ تحمیلی، با تکیهبر این رویکرد، فرهنگ شهادتطلبی، تبلیغ و توجیه میشود.
بخش پایانی صحبتهای آقای میر موسوی اختصاص داشت به بیان نکات مثبت و منفی رویکرد سیاسی به عاشورا. بر این اساس، ایشان، همسو بودن با سرشت عاشورا و عقلانی بودن این تفسیر، قابلیت انتقاد از برداشتهای قشری و سطحی از عاشورا، همچنین قابلیت انتقاد از وضعیتهای مشابه در اجتماعاتی که به سمت استبداد دینی پیش میروند را از مهمترین نقاط مثبت این رویکرد به حادثهٔ عاشورا دانستند؛ اما در مقابل، فروافتادن در دام ایدئولوژی (که میتواند تا حد یک دروغ سازمانیافته خطرآفرین باشد)، استفاده ابزاری از آن برای سرکوب جریانهای رقیب در اجتماع و توجیه خشونت در برخورد با مخالفان، شبیهسازیهای تاریخی غیر مبنایی بر اساس حادثه عاشورا و غفلت از متفاوت بودن زمانها و زمینها در تحلیل تاریخ و اصالت دادن به فقط یک شیوه در سیره ائمه را از مهمترین محدودیتها و آسیبهای رویکرد سیاسی به حادثه عاشورا دانستند.
در پنجمین شب از ویژهبرنامه تعزیت آفتاب و قبل از سخنرانی حجتالاسلام دکتر میر موسوی، آقای دکتر شجری، شاعر و عضو هیئتعلمی دانشگاه کاشان، به خوانش شعرهای آئینی خود پرداختند.
پنجشنبهشب و در آخرین شب ویژهبرنامه تعزیت آفتاب، حجتالاسلام احمد اسلامی و با موضوع «گفتگو؛ استراتژی پیامبر» به ایراد سخن خواهد پرداخت.
دیدگاه شما