کاشان نیوز – امیرحسین ایزدپناه: در سی‌و‌چهارمین و آخرین جشنواره فیلم فجر، بیشتر نگاه‌ها متوجه یک فیلم شد: «ابد و یک روز». این فیلم، موفق شد ۹ سیمرغ بلورین جشنواره (از جمله بهترین فیلمنامه، بهترین کارگردانی و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران) را به‌دست آورد. شاید جالب‌ترین نکته درباره این فیلم، این است که نویسنده و کارگردان آن، «سعید روستایی»، متولد ۱۳۶۸ است و از «دانشگاه سوره» برآمده است و «ابد و یک روز» نخستین فیلم بلند او بوده است.
«ابد و یک روز» داستان زندگی یک خانواده متوسط شهری است که درگیر مشکلات زیاد خانوادگی و اجتماعی هستند. نام این فیلم اشاره‌ای است به یک «حکم قضائی» که البته واقعیت خارجی ندارد و ابتکار ذهن نویسنده است. در فیلم هم اشاره می‌شود که «حبس ابد» که یک حکم سنگین قضائی است، احتمال دارد که در میانه‌های اجرا، با عفو مواجه شده و ادامه آن ملغی شود، اما «ابد و یک روز» یعنی قاضی برای مجرم، حبس ابد را به اضافه یک روز اضافه‌تر، صادر می‌کند که در این صورت دیگر مجرم، مشمول عفو نمی‌شود و باید تا آخر عمر و حتی یک روز بعد از آن در زندان باشد!
در جریان فیلم، مشخص می‌شود که این نام، کارکردی نمادین دارد و منظور از آن، مشکلات ذهنی، روانی، رفتاری و عینی عدیده‌ای است که اعضای خانواده را درگیر خود کرده است، طوری‌که شرایط زندگی آن‌ها طوری رقم زده شده که خانه (و در معنای وسیع‌تر، جامعه) تبدیل شده است به یک زندان و اعضای خانواده، مشغول سپری‌کردن دوران محکومیت «ابد و یک روز» خود هستند و باتوجه به ساختار ذهنی و رفتاری آن‌ها، نمی‌توان عفو و در واقع برون‌رفتی برای آن‌ها متصور شد.
اتاق‌های جداجدا و میله‌های آهنی متعددی که در خانه دیده می‌شود هم، نمادی از سلول‌های انفرادی زندان هستند. منتها اشارهٔ ظریفی هم در فیلم و از زبان یکی از شخصیت‌ها بیان می‌شود که می‌گوید برای حکم ابد و یک روز هم، قاضی می‌تواند بعد از چندین سال، پرونده را دوباره بررسی کند و شاید حکم را تغییر دهد. تصمیم بزرگ «سمیه» در انتهای فیلم و بازگشت او به خانه، که به‌نوعی نقطه عطف فیلم هم محسوب می‌شود، قرینه‌ای برای‌‌ همان جمله است. و این نکتهٔ تصویری که سمیه از اتاق‌های تاریک خانه خارج می‌شود ولی بعد از بازگشت، چراغ‌های اتاق را روشن می‌کند، نیز در‌‌ همان راستاست.
برای تماشاگر خوش‌بین فیلم، وجود کوچک‌ترین عضو خانواده که دوست‌داشتنی، درس‌خوان و باهوش است و نام «نوید» (به معنی مژده، خبر خوش، بشارت) هم دارد، می‌تواند نقطه امیدوارکننده دیگری برای فیلم (و اجتماع) باشد.
برخی منتقدان سینمایی، این فیلم را به سیاه‌نمایی خانواده و جامعه متهم کرده‌اند.
«ابد و یک روز» بی‌شباهت به فیلم‌های اصغر فرهادی نیست. در واقع، فرهادی با آن آثار هنرمندانه‌اش، سبک جدید و خاصی برای سینمای ایران بنیان نهاد که خیلی از فیلم‌سازان را به آن سبک و سمت سوق داد. ارائه یک برش واقعی از یک زندگی متوسط با همه جوانب مثبت و منفی‌اش، بیان غیرمستقیم لایه‌های زیرین شخصیت‌های داستان و شخصیت‌پردازی دقیق، اشاره به اختلاف طبقاتی در جامعه، اشاره به قضاوت افراد نسبت به هم در خانواده و اجتماع بر اساس پیش‌زمینه‌های ذهنی خود، تأکید ویژه روی اهمیت «راست‌گویی یا دروغ‌گویی» در لحظات حساس زندگی فردی و اجتماعی، بیان عریان تلخی‌ها و مشکلات اجتماع، شلوغ‌بودن فضای صحنه، ریتم سریع فیلم و پر از جزئیات ریز بودن فیلم، دوربین روی دست در لحظات حساس، و حکم کلی صادر نکردن در انتهای فیلم، از شباهت‌های فیلم «ابد و یک روز» و فیلم‌های اصغر فرهادی هستند.
فیلم‌های فرهادی معمولاً پایان باز دارند و فیلم ابد و یک روز هم اگرچه در ظاهر پایان باز ندارد ولی بازگشت سمیه به معنی حل مشکلات نیست و مستأصل نشستن مرتضی در انتهای فیلم، نشانهٔ ادامه‌‌ همان مشکلات پیشین است. با این همه، نمی‌توان این فیلم را، به طور مطلق تقلید و کپی فیلم‌سازی فرهادی دانست. تأکید ویژه روی اصول خانوادگی، عینی و ملموس‌تر بودن مشکلات، لحظات تأثّربرانگیز زیاد از یک‌سو و لحظات کُمیک از سوی دیگر، شخصیت‌های اصلی داستانی زیاد‌تر و به‌ویژه به‌تصویر کشیدن عریان برخی مصیبت‌های چرکین اعتیاد، از تفاوت‌های ابد و یک روز با آثار فرهادی می‌باشند.
شاید در نگاه اول، موضوع «اعتیاد» و مصیبت‌های آن، موضوع اصلی فیلم ابد و یک روز، تلقی شود؛ که دلیل آن هم حضور تأثّربرانگیز آن در فصل‌های مختلف فیلم و نیز بازی خیلی خوبِ «نوید محمدزاده» (که شایدبعد از بهروز وثوق ِ گوزن‌ها، بهترین معتاد تاریخ سینمای ایران را خلق کرده است) می‌باشد ولی هر چه داستان جلو می‌رود، مشخص می‌شود که فیلم، حرفی ورای اعتیاد دارد و سیاهی‌ای که در فیلم موج می‌زند، از جنس دیگری است و از قضا شخصیت معتاد فیلم، نسبت به آن‌چه در خانواده می‌گذرد، از بقیه هوشیار‌تر و متعهد‌تر است و مشکلات خانواده، ریشه‌ای‌تر و عمیق‌تر از موضوع اعتیاد یکی از اعضای خانواده است.
شخصیت‌پردازی کاراکترهای فیلم ابد و یک روز، خوب و باورپذیر درآمده‌اند و در طول داستان، در نقش خود در پازل مشکلات خانواده، قرار می‌گیرند. فضای فیلم، اگرچه تلخ و رقت‌برانگیز است، ولی واقعی در آمده و مشمئزکننده نیست و تماشاگر می‌تواند آن‌را به خوبی درک و با آن ارتباط برقرار کند و هر جا لازم است برایش اشک بریزد.
فیلم، برشی از یک زندگی است، با همهٔ سختی‌ها و شیرینی‌هایش؛ یک زندگی متوسط با پیشینه و پسینه نامعلومش؛ همین است مفهوم جمله‌ای که از زبان «اعظم»، یکی از خواهر‌ها، بیان می‌شود که «اینجا همه حرفا و حرکات و حتی سکوت آدما، یه دنیا معنی پشت خودش داره». خانواده‌ای که از درون مناسبات خانوادگی سنتی شکل گرفته، و در ادامه درگیر برخی ناهنجاری‌های روانی و رفتاری شده، و حالا در بن‌بست‌های زیادی گرفتار؛ و این گرفتاری‌ها، برخی اعضای خانواده (مرتضی، اعظم و شهناز) را دچار تغییر و محافظه‌کار کرده است ولی برخی دیگر (محسن، لیلا و سمیه) را همچنان بر اصول شخصی و خانوادگی خود پابرجا داشته است و بخشی از نابسامانی‌های خانواده به‌دلیل همین دوگانگی است و این تناقضات در روابط خانوادگی خانواده فیلم، باعث شده خانواده هدفمند و پیشرونده نباشند. و این‌که اعضای خانواده در رسیدن به نیاز‌ها و آرزوهای مختلف خود، موفق نبوده‌اند و این مهم، باعث شده که از نظر روحی در شرایط ایده‌آل نباشند و کمبودهای خود را با کنش‌ها و واکنش‌های دیگرگون، ارضا کنند.
در سکانس‌های مختلفی این نوع روابط خاص خانوادگی به‌خوبی به تصویر کشیده شده است؛ مثلا فصل درخشان رقص خانوادگی یا سکانس عکس دسته‌جمعی (که در هر دو محسن، جدا از بقیه دیده می‌شود) یا همکاری در تهیه فلافل، و همکاری در زدودن آثار مواد مخدر از خانه و خیلی دیگر از صحنه‌هایی مانند این‌ها که نشان از صمیمیت خانواده داشت، را در کنار صحنه‌های متقابل بگذارید؛ مثل دعواهای چندباره محسن و مرتضی، دعوای لفظی ولی عمیق لیلا و سمیه، تحقیر سمیه توسط لیلا، تحقیر مرتضی توسط خواهرزاده‌اش، و مردسالاری نهفته در روابط بین برادران و خواهران، که به‌خوبی نمونه‌هایی از اختلافات عمیق بین اعضای خانواده را به‌تصویر کشیده بود.
ابد و یک روز فیلم تلخی است و این تلخی بیش از آن‌که محصول فقر اقتصادی خانواده باشد، برون‌داد فقر فرهنگی خانواده (و جامعه) است.
بازی‌های فیلم ابد و یک روز، خوب و در خدمت فیلم هستند و به نظر، اهدای سیمرغ جشنواره به نوید محمدزاده و پریناز ایزدیار، انتخاب‌های درستی بوده‌اند. موسیقی فیلم نیز، اگرچه زیاد نیست ولی در‌‌ همان چند تصویر کوتاه هم، اثر احساسی خود را در انتقال پیام به تماشاگر، می‌گذارد.
ابد و یک روز، تا الان در گیشه هم نسبتاً موفق بوده است و (بر اساس آمار سایت سینما تیکت) اگرچه در رده چهارم پرفروش‌ترین فیلم‌های سال ۹۵ قرار دارد ولی فروش آن از یک میلیارد گذشته است.