کاشان نیوز– یادداشت وارده: آیت الله حاج شیخ جعفر صبوری پس از ۹۲ سال زندگی پربرکت صبح روز یکشنبه ۱۲ بهمن سال ۱۳۸۲ براثر کهولت سن دارفانی را وداع گفت و پیکر پاک وی در مزارفیض کاشان به خاک سپرده شد.

توجه به امور عام المنفعه، احیاء موقوفات ،تربیت شاگردان ،گسترش حوزه‌های علمیه ، تدریس و نشر علوم قرانی و اهتمام در امر کتاب و کتابخوانی  و تاسیس کتابخانه مرکزی کاشان از جمله مهمترین خدمات این عالم فرزانه بود. او معتقد بود ، جوانان باید در بیان هر نوع سوالی آزاد باشند و با تحقیق و یقین دین را بپذیرند. مخالفت آیت‌الله صبوری با هر گونه بدعت در عزاداری‌ها و خرافات یکی دیگر از ابعاد فکری آن مرحوم بود.
آیت الله صبوری از جمله شاگردان آیات عظام همچون ” حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی” ، “حاج سید صدرالدین صدر” ، “حاج سید محمد تقی خوانساری” و “حاج سید حسین بروجردی” بود.
ایشان به امر آیت الله العظمی حاج سیدصدرالدین صدر جهت تشکیل حوزه علمیه از قم به کاشان عزیمت نمود و حوزه علمیه امام خمینی (مدرسه سلطانی سابق) را احیا کرد.
آیت‌الله صبوری از جمله علمای مبارز کاشان بود که همگام با امام راحل در سال‌های خفقان رژیم پهلوی، اولین راهپیمایی علیه حکومت وقت را در کاشان رهبری کرد.
وی پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی کمیته انتظامات را در کاشان تشکیل داد و به فرمان امام راحل در مقام نخستین قاضی شرع دادگاه انقلاب این شهرستان به پاسداری از دستاوردهای انقلاب اسلامی پرداخت.
تاسیس حوزه علمیه در کاشان ، تاسیس کتابخانه آیت الله صبوری ، مرمت و احیای موقوفاتی مانند آب انبارها ، مسجدها، همچنین کتابخانه، درمانگاه و بیمارستان از دیگر خدمات این عالم ربانی است.
از این عالم ربانی آثار ارزشمندی همچون “اخلاق جعفری”، “سلک الدر” که تحت عنوان منظومه اخلاقی در ادبیات عرب و به صورت شعر عربی است ، “خبرهای غیبی در قرآن” ، ” دروس فی امثال القرآن” و ” طرائف الجعفریه ” و دهها کتاب ارزشمند دیگر بر جا مانده است.
آیت‌الله حاج شیخ جعفر صبوری پس از نزدیک یک قرن زندگی پر برکت در ‪ ۱۲‬بهمن سال ‪ ۱۳۸۲ برابر با روز عرفه سال ‪ ۱۴۲۵‬هجری قمری در کاشان درگذشت. پیکر پاک این عالم جلیل القدر با حضور مردم و مسؤولین کاشان و جمعی از علمای قم و تهران تشییع و به خاک سپرده شد. گفتنی است بواسطه وفات ایشان ۳ روز عزای عمومی در کاشان اعلام شد. مراجع عظام ، رؤسای جمهوری و مجلس ، استاندار اصفهان و  طی پیامهای جداگانه ای درگذشت این عالم ربانی را تسلیت گفتند.
به منظور تکریم مقام علم و عالم مروری کوتاه به زندگی پر بار ایشان داریم:
( باغبان صبور )
شرحی کوتاه به زندگانی عالم ربانی فقیه مجاهد حضرت آیت الله صبوری(قدس سره الشریف)
تولد
شیخ جعفر صبوری ( ۱۳۳۰-۱۴۲۴ ق . )
جعفر فرزند سوم حسین در سال ۱۲۹۰ شمسی برابر با سال ۱۳۳۰ قمری در منزلی واقع در کوچهٔ لک ها که در محله چهار مردان قم است دیده به جهان گشود .
دوران کودکی را در دامن مادری با تقوا و صالحه – که همواره به دیگر زنان مؤمن و متدین عالمان دینی ساکن در محل ارتباط و رفت و آمد داشت – تربیت یافت و بزرگ شد .
در نوجوانی به مکتب خانه رفت و کتاب های نصاب الصبّیان ، گلستان سعدی و قرآن را فراگرفت و تا زمانی که طلبه شد پدرش را که به کشاورزی اشتغال داشت کمک می کرد .
جعفر به واسطه ارتباطی که مادرش با خانواده  های مؤمن و متدین و روحانی محل داشت و پیوسته او را در انجام فرائض دینی و قرائت قرآن تشویق می کرد ، عشق و علاقه وافری نسبت به تحصیل علوم دینی پیدا کرد و این امر باعث شد که ضمن یاری پدر تا بیست سالگی و از آن پس به تحصیل علوم دینی بپردازد و با رضایت والدین در سلک روحانیت در آید .
تحصیلات و استادان
جعفر آغاز تحصیلات حوزوی خود را از مدرسه آقا سید صادق قم شروع کرد . مقدمات و ادبیات عرب را نزد حجج اسلام آقا شیخ قاسم نحوی و آقا میرزا محمد علی ادیب تهرانی ( ۱۳۶۷ ق . ) خواند « معالم الاصول » و « شروح لمعه » و « قوانین الاصول » را در محضر عالمان جلیل القدر همچون آقایان شیخ فاضل لنکرانی( ۱۳۹۲ ق . ) سید حسین کوچه حرمی ( ۱۳۵۷ ق . ) و حاج میرزا ابوالفضل زاهدی قمی
( ۱۳۹۸ ق . ) فرا گرفت . متون دروس سطوح عالی حوزوی از « رسایل » ، « مکاسب محرّمه » و « کفایه الاصول » را در قم نزد استادان ممتاز حوزه حضرات آیات آقایان حاج میرزاسید محمود روحانی ( ۱۳۴۰ ق . ) ، میرزا محمد ثابتی همدانی ( ۱۳۶۵ ق . ) خواند و در ادامه برای مدتی به شهر بروجرد رفت و در مدرسهٔ علمیهٔ نوربخش از محضر آیت الله حاج آقا حسین بروجردی ( ۱۳۸۰ ق . ) – که متون یاد شده را تدریس می کرد – استفاده برد . بعد از آن هم برای مدتی به تهران هجرت کرد و در مدرسهٔ مروی نزد آیت الله میرزا احمد آشتیانی ( ۱۳۹۵ ق . ) دورهٔ سطوح عالی را به پایان برد و به قم بازگشت . آقای صبوری در این دوره از تحصیلاتش در قم در حلقهٔ دروس خارج فقه و اصول مراجع عظام حضرات آیات آقایان حاج شیخ عبدالکریم حائری ( ۱۳۵۵ ق . ) ، مؤسس حوزهٔ علمیهٔ قم ، و پس از ایشان آقا سید صدرالدّین صدر ( ۱۳۷۳ ق . ) ، آقا سید محمد تقی خوانساری ( ۱۳۷۱ ق . ) و در ضمن آن در دروس شرح منظومهٔ سبزواری و اخلاق امام خمینی ( ۱۴۰۹ ق . ) حاضر شد و بهره های علمی و معنوی برد .
آیت الله صبوری از خاطرات دوران تحصیل خود چنین می گوید :
« … روزگار تحصیل را من به سختی گذراندم . پدرم کشاورز بود و وضع زندگی رو به راهی نداشت . از این روی ناگزیر بودم در کنار تحصیل به کار بپردازم ، هم برای ادارهٔ روزانه زندگی و هم برای تهیهٔ کاغذ ، چون من آموزش خط می دیدم نیاز بسیار به کاغذ داشتم از حلب ( ورق آهنی سفید ) برای تمرین خط استفاده می کردم . البته بیشتر طلبه ها در آن زمان به سختی می گذراندند و در تنگنا بودند و من شاید بیشتر در تنگنای مالی بودم که نمی توانستم کتاب درسی بخرم . می گشتم و کتاب های فرسوده و ناقص را با بهای ارزان تر می خریدم . سپس ورق هایی را که از بین رفته بود می نوشتم . شهریه در دورهٔ ما کم بود و آن هم مرتب نبود . از این روی طلّاب واقعاً مشکل مالی داشتند و در وضع بسیار بدی به سر
می بردند امّا با همه وضع بد معشیت و بد گذرانی ها ، انسان وقتی قلّه های بلند معنوی را می دید آرامش می یافت . وقتی صفا و صمیمیت ، بزرگواری ، بلند نظری ، عشق به اسلام و اهل بیت (ع) را در بزرگان حوزه می دید احساس آرامش می کرد و درد و رنج خود را از یاد می برد … »
تدریس و شاگردان
آیت الله صبوری تدریس دروس حوزوی را از همان سال های اول تحصیلش شروع کرد . او هر کتاب و متنی را که می خواند ، درس می داد و تا زمانی که در قم بود ضمن تحصیل و مباحثه ، ادبیات فارسی و عربی و فقه و اصول را درس داد . نام برخی از بزرگانی که از محضر وی بهره برده اند بدین قرار است :
آیت الله شهید مرتضی مطهری ( ۱۳۹۹ ق . )
امام موسی صدر ( مفقود ۱۳۵۷  ش . )
آیت الله سید کاظم اخوان مرعشی ( ۱۴۲۳ ق . ) از عالمان و مدرّسان حوزهٔ علمیهٔ قم
آیت الله سید مهدی اخوان مرعشی ( ۱۴۲۶ ق . ) از عالمان و مدرّسان حوزهٔ علمیهٔ مشهد
آیت الله سید مهدی روحانی ( ۱۴۲۱ ق . ) – از عالمان و مدرّسان حوزهٔ علمیهٔ قم
آیت الله سید صادق روحانی – از مراجع تقلید قم
آیت الله سید محمد علی روحانی – از عالمان قم
آیت الله شیخ احمد آذری قمی ( ۱۴۱۹ ق . ) از عالمان و مدرّسان حوزهٔ علمیهٔ قم
حجه الاسلام آقای میرزا علی محدث زاده ( ۱۳۹۶ ق . ) فرزند حاج شیخ عباس ( محدّث قمی )
و …
از سال ۱۳۶۳قمری (۳۱ سالگی ) که به کاشان مهاجرت نمود و بعد آن ، یعنی در طول شصت سال بقیهٔ عمرش ضمن دیگر فعالیت های دینی و فرهنگی و اجتماعی از مقدمات تا سطوح عالی و چندین سال درس خارج فقه را برای شاگردان خاصّش تدریس کرد از میان ده ها شاگرد و دست پروردهٔ وی می توان از حضرات آیات و حجج اسلام آقایان :
شیخ حسین راستی : از مدرّسان حوزه علمیهٔ قم و عضو خبرگان رهبری
شیخ محمد امامی کاشانی : امام جمعه موقت تهران و مدیر و مدرس مدرسهٔ عالی شهید مطهری
شیخ علی اصغر مسلمی : از مدرّسان حوزهٔ علمیهٔ قم
سید اسداله خراسانی : از مدرّسان حوزهٔ علمیهٔ کاشان
شیخ حسن صرّاف زاده : از مدرّسان حوزهٔ علمیهٔ کاشان
شیخ محمد علی حلیمی : از فضلای حوزهٔ علمیهٔ قم و یاران امام خمینی
شیخ غلامرضا گلسرخی ( ۱۳۶۹ ش . ) : از یاران شهید نوّاب صفوی و نویسندگان و مبلّغان مبارز انقلابی
شیخ عباس موذّن شیخ احمد اسلامی ( ۱۴۱۷ ق . ) از فضل و مدرّسان حوزهٔ عملیهٔ کاشان : از فضلا و مدرّسان حوزه علمیهٔ کاشان
سید رضا علم الهدی : از فضلا و مدرّسان حوزه علمیهٔ کاشان
شیخ جعفر صحافی آرانی ( ۱۳۸۰ ش . ) : از فضلا و مدرّسان و مبلغان کاشان
سید مهدی مصباحی بیدگلی ( ۱۳۶۹ ش . ) : از فضلا و مدرّسان و مبلغان کاشان
سید حسین مناقب ( ۱۴۱۹ ق . ) : از مدرّسان مدرسه سلطانی کاشان
سید محمد تسلّطی (        ) : از خطیبان و مبلغان مبارز
حاج سید مهدی مکی
حاج شیخ علی روحانی بیدگلی: از فضلا و مدرّسان حوزه و دانشگاه
شیخ محمود صلاحیان – از فرهنگیان و مبلغان مبارز
شیخ عبدالله موحدی بیدگلی : از فضلا و مدرّسان حوزه و دانشگاه و … را نام برد .
اجازات
آیت الله صبوری پس از سال ها تحصیل ، تدریس و تحقیق از برخی مراجع تقلید و بزرگان و اعلام دو حوزهٔ بزرگ عظیم نجف و قم که نامشان در ذیل آمده موفق به دریافت اجازهٔ اجتهاد ، نقل روایت و امور حسبیه  گردید .
آیت الله سید حسین بروجردی ( ۱۳۸۰ ق . )
آیت الله سید عبدالهادی شیرازی ( ۱۳۸۱ ق . )
آیت الله سید محسن حکیم ( ۱۳۹۰ ق . )
آیت الله سید محمود شاهرودی ( ۱۳۹۴ ق . )
آیت الله سید محمد هادی میلانی ( ۱۳۹۵ ق . )
آیت الله امام خمینی ( ۱۴۰۹ ق . )
آیت الله سید علی فانی اصفهانی ( ۱۴۰۹ ق . )
آیت الله سید شهاب الدّین نجفی مرعشی ( ۱۴۱۱ ق . )
آیت الله سید ابوالقاسم خویی ( ۱۴۱۳ ق . )
آیت الله سید محمد رضا گلپایگانی ( ۱۴۱۴ ق . )
آیت الله شیخ محمد علی اراکی ( ۱۴۱۵ ق . )
آیت الله سید علی سیستانی
آیت الله شیخ محمد تقی بهجت ( ۱۴۳۰ ق . )
مهاجرت به کاشان
آیت الله حاج شیخ محمد خالصی ( ۱۳۸۳ ق . ) از عالمان مجاهد بود که سال ها در ایران با رضا خان مبارزه کردو در عراق با عوامل انگلیس جنگید
وی در تاریخ ۳۰/۲/۱۳۲۱ ش . برابر با ۵ جمادی الاول ۱۳۶۱ ق . از سوی رژیم پهلوی به کاشان تبعید شد و مدت سه سال در این شهر بود .
وقتی آیت الله خالصی زاده وارد کاشان شد ، اغلب مدارس علوم دینی و مساجد شهر خراب شده و بر خلاف دوران مشروطیت سکوت و سکون بر جوّ عمومی کاشان غالب بود .
وی در مدت تبعیدش به کاشان منشأ خیرات و برکات فراوانی گردید . سخنرانی های انقلابی و مهییج او ، جوانان و مبارزان قدیمی را به خود جلب و با سازمان دهی آنان ، مبارزه علیه رژیم را شروع کرد . مساجد و مدارس مخروبه را تعمیر و با فعالیت هایش تحوّلاتی ایجاد نمود و از علمای شاخص کاشان شد   از جمله فعالیت های وی پس گرفتن مدرسه سلطانی ( امام خمینی ) از دست رژیم و احیای این مرکز علوم دینی بود . از آیت الله صدرالدّین صدر که آن زمان از مراجع و زعمای حوزهٔ علمیهٔ قم و عالمی انقلابی و مبارز بود برای ادارهٔ حوزهٔ یاد شده درخواست کرد . آیت الله صدر از میان شاگردانش آیت الله صبوری قمی ، که از مرتبطین   به وی بود را به کاشان اعزام نموده از برکات وجودی و حضور آیت الله صبوری حوزهٔ کهن کاشان رونقی تازه یافت و صدها نفر طلبه تربیت شدند که هریک از آن ها منشأ آثار و برکات فراوانی گردیدند .
آیت الله صبوری در سال ۱۳۶۳ قمری برابر با ۱۳۲۲ شمسی از قم به کاشان مهاجرت کرد .
در محلهٔ طاهر و منصور سکونت گزید و در مسجد ومدرسه بابا ولی واقع در محلهٔ بابا ولی از محلّات قدیمی شهر به اقامهٔ نماز جماعت ، وعظ و ارشاد پرداخت و برای عدّه ای از جوانان داوطلب متون دروس حوزوی را درس گفت . سال ها فعالیت های یاد شده را ادامه داد . در فرصتی که برای او پیش آمد ، با یاری و کمک برخی از طلّاب و فضلای دست پروردهٔ خود مدرسه سلطانی واقع در انتهای بازارچهٔ سلطانی را با تحمّل مشکلات و پافشاری ها از چنگال مأموران دولتی و برخی از کاسبان بازار و روضه خوان های محلّی درآورد . حجرات ، مدرس ، کتابخانه  آن مدرسه را از محل موقوفاتش بازسازی و  تعمیرات اساسی نمود و در اختیار طلّاب و محصلین علوم دینی قرار داد . روز به روز به رونق و آبادانی آن افزود تا جایی که هم اکنون این مدرسه از حوزه های رسمی و مورد توجه می باشد .
آِیت الله صبوری پیرامون عزیمت خود به کاشان چنین می نگارد :
« … چرا کاشان آمدم ؟ بعد از فراغت از تحصیل مقدمات و سطوح عالیه از درس خارج آیت الله حاج سید محمد تقی خوانساری و آیت الله سید صدرالدّین صدر ( رض ) استفاده نمودم . از قضا یک روز آقای صدر در درس فرمود : یکی از بزرگان علما از کاشان نامه نوشته که تشکیل حوزه علمیه داده و احتیاج به مدّرس دارد . چه کسی حاضر است ؟ کسی جواب نداد . تقریباً دو هفته گذشت حقیر به حساب اجابت مؤمن یا آیه شریفه « و لولا نفر من کلّ فرقه طائفه » اجابت نمودم بدون هیچ آداب و رسوم به کاشان آمدم و در این شهر اقامه نماز جماعت کرده و به تدریس در تمام روز و حتّی مقداری از شب مشغول شدم . اقامت طول کشید . خانواده آمدند کاشان . از حیث مسکن بسیار سخت گذشت و همچنین از معاشرت و مخالفت مخالفین این حوزه ، و مع ذلک طوتیه علی بُلالته .. – همه را پیچیدم و به رطوبتی قناعت کردم – برخی نابسامانی ها و نامهربانی ها سبب شد به قم برگردم . بعد از درخواست اهالی کاشان و نامه نوشتن به حضرت آیت الله العظمی بروجردی ( ره ) که در آن زمان زعیم حوزه بود ایت الله بروجردی ، امام خمینی را به منزل ما فرستاد و ایشان درخواست مردم کاشان و آیت الله بروجردی را مطرح فرمود و بنده ناگزیر پذیرفتم که برگردم و به امر و تأکید معظم له به حرکت قسری ( برخلاف عادت طبیعی ) برگشتم و به کار خود مشغول شدم . در مسجد بابا ولی ، طلّاب و محصلین اصرار کردند که به مدرسه سلطانی برویم . از آنها اصرار و از حقیر امتناع تا آنکه موکول به استخاره شد . آیه مبارکه نور آمد قبول کردم ولی چه مدرسه ای ؟
خلت « مدارس آیات من تلاوتٍ » حجرات مخروبه ، محل زباله ، در تصرف پاسبانان و مأموران شهربانی . هرکدام در اختیار روضه خوان ها ، با کثرت موقوفات مدرسه به این حال درآمده ، متولیان واقعی و اداره اوقاف هیچ اقدام مثبتی برای عمران و آبادانی نداشتند تازه ورود ما را هم به مدرسه خوش نداشتند . باری با این همه مزاحمت ها طلّاب جدّی و با تقوا خاصّه با مساعدت جناب آقای حاج سید محمد تسلّطی درِ انبار مدرسه را باز کردند فرش ها را بیرون آورده و درِ مدرس را نیز باز کردند و مفروش نمودند و با شدّت مبارزه خصم علیه این حوزه نو بنیاد هم چنان به کار خود ادامه دادیم . از بدو ورود به کاشان که مصادف بود با سوم ربیع الثانی ۱۳۶۳ تا زمان تحریر این مجموعه که سنهٔ ۱۴۱۴ قمری است الحمدلله اشتغال داشته و فعلاً مدرّسان و محصّلان مدرسه متجاوز از صد نفر است و بسیاری از آنها در شهرها و روستاها فارغ التحصیل شده اند و به تبلیغ احکام در مسند امامت جماعت و منبر مشغول هستند . امید است تبلیغات صحیحه هر کدام باعث روشنی چشم و سنّت حسنه ای برای حقیر باشد … »

در عرصهٔ مبارزات
آیت الله صبوری در کنار فعالیت های فرهنگی و اجتماعی بر اساس تشخیص وظیفه و مسئولیت شرعی در قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به مبارزه و فعالیت های سیاسی و اجتماعی پرداخت و اقدامات مؤثری نمود . نخستین اقدام وی این بود که وقتی تشخیص داد حرکت فدائیان اسلام علیه نابسامانی ها و ظلم و ستم دستگاه و رژیم پهلوی درست است از اقدامات آنان پشتیبانی کرد و تلاش نمود تا نام و اهداف و برنامه های این گروه اسلامی را در کاشان مطرح کند و آنان را به مردم بشناساند . برای این منظور چند نوبت از شهید سید مجتبی نوّاب صفوی ( ش : ۱۳۳۴ ش ) رهبر فدائیان اسلام دعوت کرد که به کاشان بیاید و به روشنگری مردم بپردازد . شهید نواب دعوت آیت الله صبوری را پذیرفته و به کاشان آمد و در مسجد بابا ولی سخنرانی نمود که بسیار مفید و سازنده و روشنگر بود …
لایحه کاپیتلاسیون  در مهرماه سال ۱۳۴۳ به وسیله دولت حسنعلی منصور به مجلس برده شد و نمایندگان مجلس شورای ملی تصویب کردند امام خمینی در مورخه ۴/۸/۱۳۴۳ قهرمانانه علیه آن اعتراض کرد و سخنرانی کوبنده ای در قم ایراد نمود ، آیت الله صبوری در کاشان به حمایت از امام برخاست و در راستای حرکت و قیام امام به روشنگری مردم و افشای جنایات رژیم پهلوی و آمریکا پرداخت .
در بهمن ماه همان سال که شهید محمد بخارایی از گروه فدائیان اسلام و از مقلّدان امام خمینی حسنعلی منصور را ترور کرد ایشان این حرکت را پشتیبانی نمود و در تأیید آن اطلاعیه داد .
وقتی رژیم تلاش می ورزید که نام امام خمینی برده نشود و از مرجعیّت وی سخنی به میان نیاید و شخصیت او ناشناخته بماند آیت الله صبوری و دیگر یاران و شاگردان و دوستداران امام و علمای روشن و بیدار سراسر کشور علیه این جریان دست به کار شده و از مرجعیّت امام حمایت کردند و رساله و دیگر آثار ایشان را بین علاقه مندان نشر دادند .
آیت الله صبوری در سال ۱۳۴۴ شمسی به منظور ایجاد پایگاهی برای جوانان روشنفکر و متعهد و متدین کاشان کتابخانهٔ جعفری را در جنب مسجد بابا ولی تأسیس نمود و این مکان را پاتوق و مرکز مبارزه علیه رژیم پهلوی قرار داد و در مناسبت های مختلف از شخصیت های انقلابی و مبارز دعوت کرد تا در این پایگاه و مسجد همجوار به روشنگری جوانان و مردم بپردازند .
از سال ۱۳۴۸ در مدرسهٔ سلطانی ( امام خمینی ) اقدام به تشکیل کلاس های عقیدتی ، آموزش قرآن و تفسیر ، نهج البلاغه نمود . جوانان با حضور چشمگیر خود از کلاس ها و برنامه ها استقبال نموده و استفاده بردند . در همان جلسات و کلاسها از امام نام برده می شد و اعلامیه و بیانیه های انقلابی ایشان و دیگران پخش و توزیع می گردید .
با شهادت آیت الله حاج آقا مصطفی خمینی در آبان ماه ۱۳۵۶ شمسی از سوی آیت الله صبوری مجلس ختم باشکوهی در مسجد بابا ولی برگزار گردید و پس از سخنرانی و پایان جلسه نخستین راهپیمایی و تظاهرات علیه رژیم از این مسجد آغاز شد.
به دنبال آن در اربعین ها ( چهلم شهدای قم ۲۹/۱۱/۱۳۶۵ ، یزد ۱۹/۲/۱۳۵۷ ، تبریز و … ) مراسم بزرگداشت در مسجد یاد شده برگزار می شد و از شهیدان انقلاب اسلامی تجلیل به عمل می آمد و مردم از اخبار و مسائل روز آگاه می شدند اکثر راهپیمایی ها ، حرکات و اقدامات مردمی ، رسیدگی به خانواده های اعتصابیون آسیب دیدگان با هدایت و راهنمایی و حضور فعال آیت الله صبوری انجام می شد در مناسبت های مختلف ایشان اطلاعیه ها و بیانیه های روشنگر صادر می کرد ، و در این سالها که نهضت اوج گرفته بود و مزدوران رژیم به آزار و شکنجه مبارزان وانقلابیون می پرداختند به جوانان پرشور و شجاع اجازه داد که با نیروهای سفّاک و خون آشام پهلوی مسلّحانه برخورد کنند و آنان را از سر راه مردم و انقلاب اسلامی بردارند .
وقتی امام خمینی از نجف به پاریس هجرت نمود و در آنجا اقامت گزید آیت الله صبوری برای رئیس جمهور وقت فرانسه ( ژیسکاردستن ) تلگرام ارسال نمود و فرزندش را نزد امام فرستاد .
به هنگام ورود امام به میهن اسلامی در تاریخ ۱۲/۱۱/۱۳۵۷ آیت الله صبوری به جمع استقبال کنندگان از امام که در دانشگاه تهران استقرار یافته بودند پیوست . آیت الله صبوری پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ماه ۱۳۵۷ کمیته انتظامات را در کاشان تشکیل داد و به ساماندهی انقلابیون و مبارزان پرداخت و در آغاز سال ۱۳۵۸ شمسی طی حکمی از سوی امام خمینی به عنوان رئیس دادگاه انقلاب اسلامی کاشان تعیین گردید . که متن حکم چنین است :
بسمه تعالی
خدمت جناب مستطاب حجت الاسلام آقای حاج شیخ جعفر صبوری دامت افاضاته
لازم است جنابعالی بعنوان قاضی شرع در دادگاه انقلاب اسلامی که در کاشان تشکیل میشود حضور بهم رسانده و دستور اجرای حدود الهی را در مورد مجرمین صادر فرمائید . ادامهٔ توفیقات آن جناب را از خدای تعالی خواستارم .            روح الله الموسوی الخمینی ۸/ج ۱ /۹۹
این عالم مجاهد تا واپسین روزهای حیات پربرکت خویش در پاسداری از دستاوردهای انقلاب حضور فعّال در صحنه های مختلف ، تحکیم پایه ها و اصول انقلاب اسلامی ، از هیچ کوششی دریغ نورزید و همواره حامی و پشتیبان آن بود .

نگاهی به اسناد انقلاب اسلامی
در برخی اسناد و نگاشته هایی که پیرامون امام و نهضت اسلامی چاپ و منتشر شده است از آیت الله صبوری به عنوان یکی از چهره های فعّال سیاسی و انقلابی که با امام مکاتبه و ارتباط داشته یاد شده و در شمار یاران مخلص امام و مبارزی سازش ناپذیر آمده است
*- اجازه امام خمینی به آیت الله صبوری در امور حسبیه و شرعیه در تاریخ ۲۶/۲/۱۳۴۳ برابر با ۴ محرم الحرام ۱۳۸۴ قمری
*- پاسخ امام خمینی به آیت الله صبوری پیرامون وضع ناگوار زندانیان در جنوب ، مورّخه ۲۹/۳/۱۳۴۳ برابر با ۸ صفر ۱۳۸۴ قمری
*- اطلاعیه اعتراض جامعهٔ روحانیت کاشان بر مندرجات روزنامه اطلاعات مورخه ۱۷/۱۰/۱۳۵۶ شمسی
*- اطلاعیه آیت الله صبوری به مناسبت پانزدهمین سالگرد ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و پیروی مردم از رهبری امام خمینی در تاریخ ۱۵/۳/۱۳۵۷ شمسی
* ارسال نامه از سوی آیت الله صبوری به احمد حسن البکر رئیس جمهوری عراق پیرامون صرف نظر کردن او از محاصره منزل امام خمینی (ره)
* اطلاعیه مشترک علمای کاشان پیرامون محکوم کردن سرکوب دانش آموزان دبیرستان پهلوی ( امام خمینی ) کاشان توسط عوامل رژیم در تاریخ ۷/۷/۱۳۵۷ شمسی
* تلگرام آیت الله صبوری در تاریخ ۱۷/۷/۵۷ به ژیسکار دستن رئیس جمهور فرانسه به مناسبت عزیمت امام خمینی به آن کشور
* صدور اطلاعیه از سوی آیت الله صبوری مبنی بر محکومیت سفّاکی ها و خونریزی های عوامل رژیم شاه در تاریخ ۱۸/۷/۵۷
* تلگرام مشترک و جداگانه آیت الله صبوری و علمای کاشان در تاریخ ۲۵/۷/۵۷ به امام خمینی در پاریس
* اعلامیه مشترک علمای کاشان پیرامون شکستن اعتصابات همه اقشار ملّت در تاریخ ۳/۹/۱۳۵۷ شمسی
* پیام تشکر امام خمینی از آیت الله صبوری و اجازه امام به وی در امر مساعدت به افراد آسیب دیده از تظاهرات و اعتصاب در تاریخ ۲۳/۹/۱۳۵۷ برابر با ۱۳ محرم ۱۳۹۹ قمری
* اطلاعیه آیت الله صبوری در تاریخ ۲۷/۱۰/۱۳۵۷ در تحریم محصولات اجنبی به خصوص اجناس آمریکا مگر در حدّ ضرورت
* صدور اطلاعیه از سوی آیت الله صبوری در مورخه ۱/۱۱/۱۳۵۷ علیه بختیار و افشای توطئه های او علیه ملّت ایران
*حکم انتصاب آیت الله صبوری به عنوان قاضی شرع دادگاه انقلاب اسلامی کاشان از سوی امام خمینی در تاریخ ۱۷/۱/۱۳۵۸ برابر
با ۸/ ج ۱ / ۱۳۹۹ قمری
* نامه امام خمینی به آیت الله صبوری در تاریخ ۱۴/۲/۵۸ برابر با ۷/ ج ۲ / ۱۳۹۹ قمری پیرامون ارائه رسید به مؤمنین محترمی که زمین برای ساختن خانه برای نیازمندان و مستمندان اهدا می کنند
ویژگی ها
آیت الله صبوری علاوه بر مدارج و مقامات عالی علمی از فضایل و کمالات اخلاقی ویژه ای هم برخوردار بود این خصوصیات رفتاری و کرداری و گفتاری او را از زبان بستگان ، یاران و شاگردانش بازگو می کنیم .

ساده زیستی و تواضع :
آیت الله صبوری سرگذشتی همانند سرگذشت اکثر عالمان دینی را داشت . او از اوان طلبگی با فقر و تنگدستی زندگی گذراند و پس از آن تا آخر با سادگی ، بدون تشریفات و تجملات زندگیش را ادامه داد . هرگز مشکلات و سختی های ناشی از ناداری و تهیدستی نتوانست بر سر راه علمی و معنویش مانعی ایجاد کند . به حق می توان گفت که او نمونه ای از عفاف و کفاف بود .
برخوردهای متواضعانه او با اقشار مختلف به ویژه جوانان موجب تحت تأثیر قرار گرفتن آنان و مجذوب شدن و احساس خودمانی شدن با وی می گردید .
او با فرزندانش نیز همچون یک دوست صمیمی رفتار می کرد و بسیار خوش برخورد بود و برای خوشحال کردن آنان با یکدیگر مطایبه و لطیفه می گفتند .

اخلاص و صداقت
از شرایط موفقیت برای اقشار مختلف به ویژه برای عالمان و رهبران دینی دو صفت اخلاص و صداقت است . خدای متعال دارندگان این دو صفت را صاحب نفوذ و نفوس مؤثر می کند و راههای متعددی را برای خدمت رسانی به دین و بندگان خود بر روی آنان می گشاید .
آیت الله صبوری از دارندگان این صفات بود . خود را وقف تبلیغ ، ارشاد ، تدریس و راهنمایی های دینی مردم کرد و خالصانه و صادقانه آنچه را به مصلحت فرد یا جامعه می دانست ابراز نمود .
مطالب و دیدگاههایش را با شهامت بیان می کرد و در اظهار حقایق و واقعیات هراسی به خود راه نمی داد . آرا و اندیشه های خود را بی پروا
می گفت . اگر چیزی ، مطلبی را نمی دانست و یا برای پاسخگویی به سؤالی حضور ذهن نداشت بدون وقفه اظهار می کرد نمی دانم و از گفتن کلمه نمیدانم و بلد نیستم هیچ ابا نمی کرد

مؤدّب به آداب
آیت الله صبوری در معاشرت با افراد عادی چه خودی و چه غیر و اهل علم در هر سطح و مرتبه ای که بود نکات اخلاقی و ارزشی را کاملاً رعایت می کرد و به جایگاه روحانیت توجهی خاص داشت .
یکی از فرزندان ایشان می گوید :
پدرم در خانه ضمن کمک به مادر خیلی آرام با ماها و مادرم برخورد می کرد . هیچگاه از او حرف زشت و ناپسند نشنیدم . در خانه هیچوقت او را با لباسهای زیر ندیدم . سر سفره هم که حاضر می شد عبایش را به دوش می انداخت و می نشست . ما را مجبور به انجام کاری نمی نمود و اگر کار خطایی می کردیم تنبیه نمی کرد بلکه با نصیحت ما را متوجه اشتباهمان می ساخت .
وقتی به تکلیف رسیدیم بین تحصیل علوم دینی و کسب و کار ما را آزاد گذاشت تا خود تصمیم بگیریم .
برای وقت مردم ارزش و اهمیت قائل بود . مجالس و محافل او ملال آور و خسته کننده نبود بلکه بسیار شیرین و با نشاط و خالی از هر گونه تکلّف بود .
دوست مستمندان
از جمله صفات برجستهٔ آیت الله صبوری این بود که فقرا و مستمندان را دوست داشت و در حدّ وسعش به آنان کمک می کرد . نسبت به طلاب و شاگردان و اهل علم که از امکانات خوبی برخوردار نبودند مساعدت هایی می نمودند . تأسیس صندوق تعاون نیز در راستای خدمت رسانی به اقشار یاد شده بود .

استادی پرتلاش
آیت الله صبوری حدود نود سال عمر کرد . از این مدت هفتاد سال آن را با کتاب سر و کار داشت .
او یا مطالعه می کرد یا درس می داد و برای این کار از همهٔ روزهای سال استفاده می کرد . اگر به مسافرت می رفت سعی داشت که زود برگردد تا تدریس و نماز جماعت او تعطیل نشود .
ایشان برای تدریس تمام متون و کتب درسی آمادگی داشت . از حافظه ای قوی و ذهنی فعّال بهره مند بود . بر متون ادبی فارسی و عربی تسلّط شگفت آنگیزی داشت و از هر طلبه و روحانی در هر سطح و سنی که بود سؤال می کرد و به ادبیات و نکات ادبی ایراد می گرفت   .

در عرصهٔ هنر
یکی دیگر از مواهبی که حکیم سخن آفرین نصیب آیت الله صبوری کرده بود برخورداری از ذوق شعری و توانایی در سرودن اشعار فارسی و عربی و خطی پخته بود . ایشان موفق شد با خطی زیبا قرآنی بنگارد و مجموعه ای از روایات و احادیث اخلاقی اهل بیت (ع) را به رشتهٔ نظم بکشد . نیز هر گاه یکی از فرزندانش صاحب اولاد می شدند ایشان به آن مناسبت و به خاطر عشق و علاقه ای که به نوه هایش داشت قطعه شعری می سرود . و برایشان می فرستاد .

دو خاطره از شاگرد
حجه الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ محمد علی حلیمی نقل کرد :
« … آیت الله صبوری بعضی اوقات خدمت آیت الله آقا میر سید علی یثربی می رسید و پیرامون مسائل فقهی یا اصولی اشکال می کرد .
اغلب من حضور داشتم . آیت الله یثربی از اشکالاتی که آیت الله صبوری می نمود خوشحال و آن را وارد دانسته سپس پاسخ می گفت .
از آیت الله یثربی شنیدم که به آقای صبوری می فرمود : حیف از شما که به کاشان آمده اید و مقدمات و شرح لمعه تدریس می کنید . شما باید در قم می ماندید و بیشتر و بهتر فایده می رساندید … »
وی گفت :
« … آیت الله صبوری روضه خوان های کاشان را به خانه اش دعوت کرد و به آنها گفت :
روزی یکساعت نزد من بیایید تا آداب منبر و سخن گفتن را بیاموزید .
آنان چون حال این کار را نداشتند از تجمع خودداری کرده و پاسخ منفی دادند .
یک روز دیدم آیت الله صبوری برای تدریس دیر کرد . به سراغ او رفتم و او را در منزل یافتم مشاهده کردم که تمام اسباب زندگی او به غیر از چند لباس همه را برده بودند .
برخی روضه خوان ها نامه ای شکایت آمیز نگاشته و به محضر آیت الله بروجردی فرستادند .
آیت الله بروجردی با وصول شکایت فوراً وکالتش را از آیت الله صبوری پس گرفت آیت الله صبوری به قم بازگشت و برای مدتی ماندگار شد و درس شروع کرد . آقایان حاج ترسلّی و ناظم و … از کاشان به قم آمدند و به اتفاق اینجانب و آیت الله راستی به منزل آیت الله بروجردی رفتیم . آقای ترسلّی از از آیت الله بروجردی سؤال کرد چرا وکالت آیت الله صبوری را پس گرفتند . آیت الله بروجردی فرمود : چون از ایشان شکایت کرده اند آقای ترسلّی مجدداً از آیت الله بروجردی سؤال کرد شکایت کنندگان از پول دهندگان به شما بودند یا از گیرندگان . وقتی این سؤال مطرح شد آیت الله بروجردی فرمود : آقای صبوری را بیاورید اینجا . آیت الله صبوری نیامد . در اینجا امام خمینی وساطت کردند آیت الله بروجردی وکالتش را برگرداند و آیت الله صبوری با وساطت امام به کاشان باز گشت .
آثار
الف: علمی
آیت الله صبوری علاوه بر تدریس ، حشر و نشر با طلّاب و اهل علم و ارتباط با نسل جوان و تشویق این قشر به کتاب و کتابخوانی ضمن تشکیل کتابخانه از فرصت های مغتنم به تألیف و تدوین آثار دینی سودمند در زمینه های مختلف اقدام نمود . برخی از این آثار به زیور طبع آراسته گردیده و بعضی که به صورت خطی به جا مانده به این قرار است :
۱- اخلاق جعفری ( شیعه اثنا عشری ) : این کتاب اولین اثر تألیفی آیت الله صبوری است و در بردارندهٔ روایات اخلاقی همراه با ترجمهٔ دقیق فارسی و توضیحات کافی است و نخستین چاب آن در سال ۱۳۴۵ شمسی بوده است .
۲- سلک الدّرر فی نظم الأثر : روایات اخلاقی همراه با اسناد آنها به زبان عربی و به صورت نظم گردآوری شده و به چاپ رسیده است این اثر منظوم از ذوق سرشار و طبع روان مؤلف حکایت می کند .
۳- خبرهای غیبی در قرآن : همانطور که از نام کتاب پیداست خبرهای غیبیه ای که در قرآن مجید آمده با بیانی رسا و قلمی شیوا به زبان فارسی نگاشته شده و در چند نوبت به چاپ رسیده است .
۴- گوهرهای گران بها ( الدّرر البهّیه فی ترجمه الوصیه لعلی امیرالمؤمنین (ع) الی ابنه الحسن (ع) ) : این کتاب وصایای حضرت علی (ع) است به فرزندش امام حسن (ع) که به زبان فارسی ترجمه شده و در سال ۱۳۵۷ شمسی چاپ و منتشر شده است
۵- قبسی از ولایت : این اثر پیرامون مسئله ولایت اهل بیت (ع) است که به زبان فارسی نگاشته شده و چاپ و توزیع گردیده است .
۶- الطّرائف الجعفریه : کتابی است در بردارنده مطالب گوناگون و کشکول مانند ، بیشتر شامل روایات اهل بیت (ع) ، حکایات و اشعار فارسی و عربی همراه با ترجمه است . در آغاز و پایان آن شرح حال مؤلف و آثار وی آورده شده و در سال ۱۳۷۵ شمسی چاپ و منتشر شده است .
۷- دروس فی امثال القرآن من القصص و البرهان :
مؤلف مثل های قرآنی را در این مجموعه گرد آورده و در سال ۱۳۷۱ شمسی به چاپ رسانده است .
الحجه القاطعه … : این کتاب را مؤلف در ردّ آرا و نظرات سید احمد کسروی نگاشته و در یک نوبت چاپ و منتشر شده است .
۹- عقدهٔ گشوده : مجموعهٔ یاد شده که در حجمی کم ، حاوی مطالبی است در ردّ بر کتاب شهید جاوید ( شیخ نعمت اله صالحی نجف آبادی ) که چاپ و توزیع گردیده است .
۱۰- ترجمهٔ دعای صباح : این ترجمه در دو نوبت و سال های ۱۳۶۶ و ۱۳۷۲ شمسی به چاپ رسیده است .
۱۱- روحانیت در شیعه : مؤلف این کتاب را در پاسخ کسانی که به روحانیت راستین شیعه اتهاماتی وارد کرده اند نگاشته ، و در یک نوبت به چاپ رسیده است .
۱۲- رساله ای پیرامون دعای ندبه : این رساله در شرح و سند دعای ندبه تدوین شده و چاپ و منتشر شده است .
۱۳- رساله فقهی پیرامون معاملات … :
مؤلف نظرات فقهی خود را پیرامون بخشی از معاملات رایج و احکام آنها در این رساله گرد آورده و در اختیار عموم قرار داده است .
۱۴- حواش و تعلیقات بر کتب و متون درسی :
آیت الله صبوری یادداشت ها و تعلیمات فراوانی بر حواشی کتب و متون درسی حوزوی که ملک شخصی خود بود نگاشته است . بنابر اظهار برخی از شاگردان نکات یادداشت شده بسیار ارزنده و مفید است .
ب: اجتماعی
از آثار اجتماعی و خدمات عام المنفعه آیت الله صبوری که در زمرهٔ باقیات الصّالحات آن عالم عامل در کاشان به شمار می رود موارد زیر آمده است .
* تعمیرات اساسی و کلی مسجد و مدرسه بابا ولی
* تأسیس و بنای ساختمان کتابخانه به نام آیت الله صبوری در مقابل مسجد و مدرسه در سال ۱۳۷۵ شمسی که در سال ۱۳۸۲ به پایان رسید و مورد بهره برداری قرار گرفت . هم اکنون روزانه افراد زیادی به آن مراجعه کرده و از کتابها و نشریات استفاده می کنند .
* بنای مسجد رضوی درکوی پرورشگاه در سال های قبل از پیروزی انقلاب (۱۳۵۱-۵۲ )
* بنای مسجد حضرت زینب (ع) درکوی دروازه جوشقان ( خیابان مدرّس ) بعد از پیروزی انقلاب اسلامی .
* تعمیرات کلی و جزئی مدرسه سلطانی ( امام خمینی )
* تعمیر و بازسازی مسجد و حسینیهٔ روستای نشلج کاشان
* بازسازی و تعمیر و قابل بهره برداری و استفاده قرار دادن آب انبارهای قدیمی واقع در محله های قدیمی طاهر و منصور ، ترک آباد ، کوی سرو – میدان کهنه و …
* تأسیس صندوق پس انداز و قرض الحسنه تعاون اسلامی در بازار کاشان در سال ۱۳۵۶ شمسی با سرمایه مؤمنین و نیکوکاران

همسر و فرزندان
آیت الله صبوری با علویه ای از سادات وثوقی که از منسوبان به خاندان محدّث بزرگوار حاج شیخ عباس قمی بود ازدواج کرد . این بانو سواد خواندن و نوشتن داشت و قرآن را در مکتب خانه محل آموخته بود برای آیت الله صبوری ۷ فرزند ۴ دختر و ۳ پسر آورد پسران آقایان احمد ، محمود و ابوالقاسم به مشاغل آزاد مشغول و دختران خانه دارند دامادهای ایشان عبارت اند از آقایان :
۱- حاج غلامرضا اسماعیلی (قم) ۲- حاج محمدعلی گیوی پور (کاشان) ۳- حاج محمد مسعودنیا (کاشان)
توصیه های اخلاقی
آیت الله صبوری به دلیل تجربیات فراوانی که در سالهای متمادی از مطالعه ، تدریس و غیره کسب نموده بود در مناسبت ها و به تناسب اشخاص از بستگان و دوستان و شاگردان توصیه هایی می نمود که خواندنی و مفید می باشد این سفارشات بیشتر متوجه روحانیان و طلّاب علوم دینی است :
* ادبیات عرب پایه است و تا طلبه این پایه را استوار نسازد در درسهای دیگر پیشرفتی نخواهد داشت .
* طلاب علوم دینی پیش مطالعه و مباحثه را باید جدّی بگیرند و به آن اهمیت بدهند تا مطالب را درست بفهمند .
* به مسائل اخلاقی باید اهمیت داده شود و درس اخلاق در سازندگی شخص نقش فوق العاده ای دارد .
* اگر اهل علم و روحانیان خود را تهذیب نکنند نمی توانند وظیفه پاسداری از اسلام و نظام دینی را انجام دهند .
* حفظ و نگهداری انقلاب از ایجاد آن دشوارتر ، مهم تر ، و باارزش تر است . حوزه ها و روحانیان بزرگوار باید تلاش کنند تا این هدیهٔ الهی را به بهترین وجه نگهدارند و نگذارند به آن گزندی برسد .
* طلّاب علوم دینی باید با نهج البلاغه مأنوس باشند و از راهکارها و دستورالعمل هایی که برای رفع مشکلات فردی و اجتماعی در این کتاب آمده است خود و دیگران را بهره مند سازند .
وفات و مدفن
آیت الله صبوری سالها به خدمات ارزشمند دینی ، فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی مفید پرداخت و از خود یادگارهایی سودمند به جا گذاشت . او سرانجام بر اثر کهولت سن در روز عرفه ( ۹ ذی الحجّه ) سال ۱۴۲۴ قمری برابر با ۱۲ بهمن ماه سال ۱۳۸۲ شمسی دیده از جهان فرو بست . با انتشار خبر ارتحال این عالم مجاهد موجی از غم و ماتم اهالی کاشان را فرا گرفت . از سوی مسئولان شهر سه روز عزای عمومی اعلام شد طبقات مختلف مردم دسته دسته برای عرض تسلیت به بیت او رفته و بازماندگان را تسلّی دادند پیکر پاک آیت الله صبوری پس از غسل و کفن و ادای نماز در روز سه شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۸۲ با حضور هزاران تن از مردم قدرشناس کاشان ، آران و بیدگل شاگردان و تنی چند از نمایندگان مجلس و مسئولان سطح عالی کشور تشییع و بنابر وصیتش در قسمت شمالی قبرستان فیض و مقبره خانوادگی که خود زمین ان را برای مدفن تهیه کرده بود به خاک سپرده شد . از سوی برخی مراجع تقلید قم از جمله آیات عظام صافی گلپایگانی و منتظری و … رؤسای محترم جمهوری و مجلس شورای اسلامی ، آیت الله یثربی  امام جمعه کاشان ، استاندار اصفهان و نمایندگان منطقه در مجلس شورای اسلامی  با ارسال پیام های جداگانه رحلت وی را تسلیت گفتند . مراسم یادبود متعددی از سوی بیت ایشان و طبقات مردم برگزار گردید و از مقام شامخ این عالم ربّانی و خدمات وی تجلیل به عمل آمد شاعر و ادیب معاصر آقای شهاب تشکری آرانی به مناسبت ارتحال آیت الله صبوری ابیات ذیل را سرود و ضمن بر شمردن برخی از ویژگیها برای مادّه تاریخ وفات ایشان چنین گفت :
عالم عامل صبوری آنکه بود            اسوهٔ ارشا را شیخ اجل
آن سمّی صادق آل رسول             هادی مذهب به گفتار و عمل
در هزارو سیصد و هشتاد دو            فی جنان الحقّ یوم قد دخل
گرچه کامش روح بخش خلق بود            عاقبت نوشید از جام اجل
چون طلب کردند یاران ادب            سال فوتش را به میزان جمل
زد رقم تاریخ را کلک شهاب »            « آیت الله صبوری ارتحل ( ۱۴۲۴ ق . ) . »
نوشتار فوق (باغبان صبور)حاصل تلاش حجه الاسلام والمسلمین حاج شیخ حبیب الله سلمانی آرانی است